Κάτι ειναι σάπιο στο βασίλειου του «αντικαπιταλιστικού» πόλου

Η κρίση του ΝΑΡ/ΚΑΠΕ και η αποτυχία της στρατηγικής του στα πανεπιστήμια

Δύο αγρότες μισιούνται θανάσιμα. Ένα τζίνι επισκέπτεται τον έναν από αυτούς και του λέει: «Έχεις μία ευχή. Ζήτα μου ό,τι θες. Ό,τι κι αν ζητήσεις θα σ’ το δώσω. Να ξέρεις όμως πως στον εχθρό σου, στο απέναντι κτήμα, θα δώσω το διπλάσιο». Ο αγρότης, χωρίς κανέναν δισταγμό, απαντά χαιρέκακα: «Βγάλε μου το ένα μάτι». Η ελληνική εκδοχή αυτού του ανεκδότου είναι το «να ψοφήσει η κατσίκα του γείτονα». Αυτό και τα συμπλέγματα που συνεπάγεται, πέρα από τις προφανείς συνδηλώσεις, μπορούν να κωδικοποιήσουν την πολιτική δυνάμεων της Αριστεράς και, πιο συγκεκριμένα, του ΝΑΡ/ΚΑΠΕ, αν κανείς ανατρέξει στη δημόσια συζήτηση με αφορμή τις φοιτητικές εκλογές, τόσο πριν από αυτές όσο και μετά.

Ο πρώτος δείκτης για την πολιτική κατεύθυνση της ATTACK και του ίδιου του ΝΑΡ, που τη συγκρότησε, είναι το γεγονός πως η βασική θέση που ανέπτυξαν προεκλογικά και συνεχίζεται σήμερα, είναι η επίθεση και η στοχοποίηση των ΕΑΑΚ, καθώς και το γεγονός ότι, απέναντι σε παρακρατικές επιθέσεις που έχουν δεχθεί αγωνιστές, όχι μόνο δείχνει ανοχή, αλλά συμβάλλει ενεργά με κάθε τρόπο. Η στάση αυτή δεν σχετίζεται με κάποιο σύστημα αξιών (πολιτικών, ηθικών ή οποιουδήποτε άλλου είδους), καθώς το ΝΑΡ και η ATTACK, οι ίδιοι που το 2015, το 2018 και το 2019 δέχονταν επιθέσεις από «μηδενιστικούς κύκλους τυφλής βίας», όπως οι ίδιοι ανέφεραν σε ανακοινώσεις, σήμερα σχετικοποιούν τη βία και καλύπτουν τις επιθέσεις αυτών των κύκλων σε άλλες δυνάμεις της Αριστεράς. Ούτε αφορά την άσκηση βίας αυτή καθαυτή, καθώς το ίδιο ισχύει και για τους φορείς της, οι οποίοι στο παρελθόν είχαν πρωταγωνιστικό ρόλο σε πρακτικές καταστολής. Από το γεγονός ότι τα ιδρυτικά του στελέχη οργάνωσαν τα Χημεία και την καταστολή της δεκαετίας του ’80 μέχρι και τις «οικογενειακές αντιπαραθέσεις» στο εσωτερικό της ΑΝΤΑΡΣΥΑ στο Γεωπονικό το 2020.

Δεν είναι, ωστόσο, κάποιο «φυσικό» φαινόμενο. Σχετίζεται με τη χρεοκοπία της πολιτικής στρατηγικής του. Μια καθαρή πολιτική επιλογή που μοιάζει περισσότερο με τον πνιγμένο που πιάνεται από τα μαλλιά του. Οφείλει, ωστόσο, κανείς να είναι συγκεκριμένος.

Η αποδιάρθρωση του ΝΑΡ στα πανεπιστήμια.

Εξετάζοντας την εξέλιξη των αποτελεσμάτων του ΝΑΡ στα πανεπιστήμια, γίνεται κρυστάλλινα σαφές το τετελεσμένο γεγονός της αποδιάρθρωσης. Αν κανείς προσθέσει και το «γονίδιο» του ΚΚΕ της δεκαετίας του ’80 για επίθεση σε ό,τι κινείται στο πλαίσιο της Αριστεράς, εξηγείται εύκολα αυτή η πολιτική στάση.

Η εικόνα του ΝΑΡ την περίοδο 2017–2026 δείχνει μια κατάσταση πλήρους αποσύνθεσης. Για την περίοδο 2017–2026, οι απώλειες της εκλογικής επιρροής του ΝΑΡ είναι 36%, ενώ η μείωση της συμμετοχής είναι 4%.

Η υποχώρηση αυτή έχει πανελλαδικά χαρακτηριστικά και αγγίζει ιδιαίτερα τα ιστορικά κέντρα του χώρου. Το ΑΠΘ χάνει πάνω από το μισό της δύναμής του (-52%), η Πάτρα επίσης περίπου το μισό (-52%), το Πολυτεχνείο Κρήτης σχεδόν το 70%, ενώ το Πανεπιστήμιο Κρήτης και το Γεωπονικό εμφανίζουν σχεδόν εικόνα αποσύνθεσης, με πτώσεις πάνω από 80%-90%. Ιδιαίτερα στις περιπτώσεις που το ΝΑΡ επέλεξε από νωρίς να αναδείξει τον α/α χώρο σε προνομιακό ή μοναδικό σύμμαχο (ΑΠΘ, Γεωπονικό κ.α.), έφτασε στο όριο της πολιτικής εξαφάνισης. Σε ορισμένα ιδρύματα, όπως το Πανεπιστήμιο Πειραιά και το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, η παρουσία πρακτικά μηδενίζεται.

Η αποτυχία της στρατηγικής του «αντικαπιταλιστικού πόλου».

Για να κατανοηθεί η πορεία των αντιπαραθέσεων στο εσωτερικό των ΕΑΑΚ την τελευταία δεκαετία, είναι αναγκαίο να αναγνωριστεί ποια ήταν η πραγματική στρατηγική διαπάλη που τις καθόρισε. Δεν επρόκειτο απλώς για επιμέρους πολιτικές διαφωνίες ή διαφορετικές εκτιμήσεις για την τακτική του φοιτητικού κινήματος. Μετά την αποχώρηση της συντριπτικής πλειοψηφίας της νεολαίας ΣΥΡΙΖΑ το 2015, λόγω της μνημονιακής του συνθηκολόγησης, στον πυρήνα της σύγκρουσης βρέθηκαν δύο ανταγωνιστικές κατευθύνσεις. Από τη μία, η κατεύθυνση της ενότητας ΕΑΑΚ–ΑΡΕΝ (μέσα από τα σχήματα της οποίας παρενέβαινε η πρώην νεολαία ΣΥΡΙΖΑ) και της διαμόρφωσης ενός ευρύτερου αγωνιστικού και πολιτικού ρεύματος στις σχολές, ικανού να συσπειρώνει διαφορετικές δυνάμεις της ριζοσπαστικής Αριστεράς. Από την άλλη, η στρατηγική του ΝΑΡ για τη συγκρότηση μιας διακριτής «αντικαπιταλιστικής πτέρυγας», η οποία προϋπέθετε τη διάλυση της ΑΡΕΝ ως πολιτικού δικτύου και την κατοχύρωση της πολιτικής και οργανωτικής ηγεμονίας του ΝΑΡ στο εσωτερικό των ΕΑΑΚ.

Δυστυχώς για το ΝΑΡ, μέσα στο δίκτυο των ΕΑΑΚ ηγεμόνευσε η λογική της εκλογικής συνεργασίας και της ενότητας μεταξύ των δύο δικτύων και η πολιτική του στρατηγική ηττήθηκε. Αυτή η ήττα οδήγησε στη διάλυση διαδικασιών των ΕΑΑΚ από το ΝΑΡ, σε διακριτές εκλογικές καταγραφές και σε διασπάσεις σχημάτων, με πρωτοβουλία του ΝΑΡ. Καθώς η κατεύθυνση διαλυτοποίησης της ΑΡΕΝ δεν μπορούσε να επιβληθεί με πολιτικούς όρους μέσα στα σχήματα και στις διαδικασίες των ΕΑΑΚ, απέκτησε αναπόφευκτα οργανωτικές προεκτάσεις. Η επιδίωξη δεν ήταν απλώς η πολιτική ήττα μιας διαφορετικής αντίληψης, αλλά η τεχνητή ένταση, με στόχο τη διάσπαση των ΕΑΑΚ.

Τότε, όπως και σήμερα, το ΝΑΡ αξιοποίησε άλλους μηχανισμούς για να προκαλέσουν τις οργανωτικές αντιπαραθέσεις, σε έναν ιδιότυπο πόλεμο «δια αντιπροσώπων», τουλάχιστον μέχρι του σημείου που αναγκάστηκε να εμπλακεί και το ίδιο.  Αδυνατώντας να εξασφαλίσει την επικράτηση της στρατηγικής του αποκλειστικά μέσω της πολιτικής αντιπαράθεσης, αξιοποίησε και νομιμοποίησε τις πρακτικές της ΑΡΙΣ, τότε συμμάχου του, ως μηχανισμού επιβολής οργανωτικών φραγμών απέναντι στη γραμμή της ενότητας. Επιδοκίμασε ένα πλαίσιο συστηματικών επιθέσεων, τραμπουκισμών, ακόμα και τους ξυλοδαρμούς γυναικών συνδικαλιστριών, την ίδια στιγμή που εκατοντάδες αγωνίστριες γυναίκες υπέγραφαν κείμενο ενάντια στις πρακτικές της έμφυλης βίας και όσων δυνάμεων τις κάλυπταν με το πρόσχημα ότι αυτά εντάσσονται σε πολιτικές αντιπαραθέσεις (!).

Στην ίδια λογική με τη σημερινή του στάση, κατήγγειλε αυτούς που δέχονταν τις επιθέσεις, ενώ, χρόνια αργότερα, επιχειρεί να αντιστρέψει την ιστορία, με την κατασκευή και τροφοδότηση του μύθου των «τραμπούκων της ΑΡΑΣ». Στην πραγματικότητα, η προσπάθεια για οργανωτική οριοθέτηση μίας ενωτικής κατεύθυνσης στο εσωτερικό των ΕΑΑΚ λειτούργησε ως συμπληρωματικό εργαλείο μιας στρατηγικής που επιδίωκε να αναδιαμορφώσει τους συσχετισμούς στο εσωτερικό των ΕΑΑΚ.

Τελικά, η επιλογή για τη συγκρότηση ενός «καθαρού αντικαπιταλιστικού πόλου», σε αντιπαράθεση τόσο με τις υπόλοιπες δυνάμεις της Αριστεράς όσο και με τη λογική των ΕΑΑΚ ως ευρύτερης κοινωνικοπολιτικής συσπείρωσης, όχι μόνο δεν οδήγησε σε διεύρυνση της επιρροής του, αλλά συνέβαλε στην πολιτική και οργανωτική του αποδιάρθρωση.

Αντί να συγκροτηθεί ένας σταθερός και συνεκτικός «αντικαπιταλιστικός πόλος», το αποτέλεσμα ήταν διασπάσεις, αποχωρήσεις, εσωτερική ρευστοποίηση, αποδυνάμωση ιστορικών σχημάτων και απώλεια πολιτικής φυσιογνωμίας.

Η αντίφαση είναι εμφανής: ενώ στρατηγικά προβαλλόταν η ανάγκη για «ιδεολογική καθαρότητα» και ένα πιο συγκροτημένο αντικαπιταλιστικό σχέδιο, στην πράξη το αποτέλεσμα ήταν η αποδιάρθρωση του ίδιου του χώρου που υποτίθεται ότι θα το υλοποιούσε.

Οι αποχωρήσεις και οι διασπάσεις που εκφράστηκαν μέσα από την Αναμέτρηση, το ΚΟΜΜΟΝ, την ΑΔΚ και άλλες διεργασίες δεν είναι δευτερεύοντα περιστατικά. Αποτελούν έκφραση της αδυναμίας σταθερής πολιτικής συγκρότησης.

Ακόμη πιο αποκαλυπτικά είναι τα στοιχεία των ίδιων των σχημάτων που αποτέλεσαν τον βασικό κορμό της γραμμής της «εκκαθάρισης» των ΕΑΑΚ από τις ρεφορμιστικές παρεκκλίσεις και της συγκρότησης της αντικαπιταλιστικής πτέρυγας.

Το 2021, 43 σχήματα υπέγραφαν την υποστήριξη μιας τέτοιας κατεύθυνσης. Αν δει κανείς την πορεία τους από το 2017 έως σήμερα, το 2017 συγκέντρωναν συνολικά 1.650 ψήφους. Δηλαδή αντιστοιχούσαν περίπου στο 55% της συνολικής δύναμης του ΝΑΡ εκείνη τη χρονιά. Σήμερα, 12 από αυτά τα σχήματα δεν υπάρχουν πλέον, γεγονός που σημαίνει ότι έχει χαθεί περίπου το 28% των σχημάτων. Όσα συνεχίζουν να υπάρχουν συγκεντρώνουν πλέον μόλις 934 ψήφους. Η απώλεια είναι τεράστια: -716 ψήφοι και πτώση περίπου 43%.

Αυτό σημαίνει ότι δεν απέτυχαν απλώς ορισμένες οργανωτικές μορφές. Απέτυχε συνολικά η πολιτική κατεύθυνση που εξέφραζαν.

Η μπάλα στην εξέδρα

Τώρα που τα αποτελέσματα των φοιτητικών εκλογών είναι σαφή και καταγράφουν την αποδιάρθρωση του ΝΑΡ, η απάντηση που επιχειρείται συχνά είναι η μετατόπιση της συζήτησης. Αντί για πολιτικό απολογισμό της πορείας και των επιλογών του, η συζήτηση μεταφέρεται αλλού, επαναλαμβάνοντας ότι «αν οι εκλογές ήταν επικίνδυνες θα ήταν παράνομες» (sic!) και άλλα τέτοια τρικ. Μια φράση που, πέρα από το προφανές της επικοινωνιακής της χρήσης, αποτυπώνει κυρίως την ένδεια πολιτικής κατεύθυνσης απέναντι στα πραγματικά ερωτήματα που τίθενται.

Το ζήτημα είναι ότι οι φοιτητικές εκλογές δεν αποτελούν απλώς ένα θερμόμετρο καταγραφής επιρροής των δυνάμεων, αλλά μια ιστορική κατάκτηση του φοιτητικού κινήματος, η οποία συμβάλλει ενεργά στη διαμόρφωση συσχετισμών και όρων μέσα στους ίδιους τους συλλόγους. Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο οι εκλογές είναι «επικίνδυνες». Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο το κράτος, από τις πιο σκοτεινές εποχές μέχρι και σήμερα, επιχειρεί να τις χτυπήσει. Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο αποτελεί υπεκφυγή η υποτίμηση της ίδιας της διαδικασίας. Οι εκλογές επηρεάζουν τη συγκρότηση των Δ.Σ., τη δυνατότητα παρέμβασης, αλλά και τη συνολικότερη κινηματική δυναμική.

Όμως, η πολιτική κρίση του ΝΑΡ αποτυπώνεται ακόμη πιο καθαρά στις γενικές συνελεύσεις, όπου η πραγματική πολιτική απεύθυνση και η δυνατότητα συγκρότησης πλειοψηφιών δοκιμάζεται στην πράξη. Εκεί, η εικόνα για το ΝΑΡ και τα σχήματα που κινούνται στη γραμμή του είναι συχνά ακόμη πιο αδύναμη από ό,τι στις εκλογές, γεγονός που δείχνει ότι η κρίση δεν είναι στιγμιαία ή συγκυριακή, αλλά βαθύτερη και οργανική.

Με βάση την εικόνα των τελευταίων γύρων γενικών συνελεύσεων πανελλαδικά, σε ένα σύνολο περίπου 700 συνελεύσεων που πραγματοποιήθηκαν αθροιστικά σε 20 πόλεις, 23 ιδρύματα και πάνω από 110 σχολές, το ΝΑΡ καταγράφει παρουσία ως διακριτό μπλοκ μόλις σε 9 συνελεύσεις, δηλαδή στο 1,3% των συνελεύσεων, οι οποίες μάλιστα είναι κοινές με σχήματα του χώρου της αναρχοαυτονομίας, ενώ καταγράφεται και η συμμετοχή του σε ακόμη 37 συλλόγους μέσα από κοινά πλαίσια με όλες τις υπόλοιπες δυνάμεις, χωρίς ωστόσο να διαδραματίζει ιδιαίτερα διακριτό ή καθοριστικό ρόλο, πέρα από ελάχιστες εξαιρέσεις.

Αποδιάρθρωση, απουσία πολιτικής κατεύθυνσης και στήριξη των προβοκατόρικων ομάδων.

Τα παραπάνω στοιχεία ερμηνεύουν τη στάση του ΝΑΡ/ΚΑΠΕ απέναντι στα ΕΑΑΚ. Ειδικά καθώς το αποτέλεσμα των ΕΑΑΚ αποτυπώνει ισχυρή πανελλαδική δικτύωση, κοινωνικές ρίζες στο εσωτερικό των συλλόγων και αποδοχή της κατεύθυνσής τους από χιλιάδες φοιτητές, που αναγνωρίζουν πως οι αγωνιστές των ΕΑΑΚ είναι κάθε μέρα στις σχολές και παλεύουν για να υπερασπιστούν τα συμφέροντα των φοιτητών.

Η διάσπαση του ενιαίου χώρου των ΕΑΑΚ, στη βάση μικροπολιτικών ισορροπιών και οργανωτικών ανταγωνισμών, αποτέλεσε μια εγκληματική πολιτική επιλογή με αρνητικές συνέπειες για τον ευρύτερο χώρο της ριζοσπαστικής αριστεράς. Αντί της διατήρησης ενός ενιαίου και ανοιχτού μετωπικού μορφώματος, προκρίθηκε η λογική της αυτοτελούς συγκρότησης ξεχωριστών σχημάτων, με αποτέλεσμα την αποδυνάμωση της συνολικής πολιτικής επιρροής.

Ένας ενιαίος χώρος των ΕΑΑΚ θα μπορούσε να έχει πολύ μεγαλύτερη πολιτική και εκλογική επιρροή, ενδεχομένως ξεπερνώντας τη ΔΑΠ και δημιουργώντας όρους ουσιαστικής αντιπαράθεσης με την κυριαρχία του ΚΚΕ στο φοιτητικό πεδίο. Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή δεν πραγματοποιήθηκε, καθώς ιεραρχήθηκε περισσότερο η εσωτερική συγκρότηση, η ιδεολογική καθαρότητα και η οργανωτική διαφοροποίηση, αντί μιας πιο ενωτικής και μετωπικής κατεύθυνσης, όπως αυτή που είχε εκφραστεί σε προηγούμενες φάσεις με τη συμμαχία ΕΑΑΚ–ΑΡΕΝ.

Η αποδιάρθρωση του ΝΑΡ, σε συνδυασμό με την αύξηση του ειδικού ρόλου των ΕΑΑΚ στο φοιτητικό κίνημα, τις συνελεύσεις και τις ίδιες τις εκλογές, καθώς και με τις συνεχείς πολιτικοϊδεολογικές μετατοπίσεις προς αντιμαρξιστικές και μεταμοντέρνες θέσεις, οδήγησε το ΝΑΡ/ΚΑΠΕ σε αφομοίωση από τον χώρο της αναρχοαυτονομίας. Αντί να μετατοπιστούν τμήματα του χώρου της αναρχοαυτονομίας προς την κατεύθυνση του ΝΑΡ, όπως ισχυριζόταν αυτή η πολιτική κατεύθυνση, συνέβη το ακριβώς αντίθετο: το ΝΑΡ μετατοπίστηκε προς τον χώρο αυτό και σταδιακά ρευστοποιήθηκε. Σήμερα αποτελεί έναν σταθερό πολιτικό σύμμαχο και τον ιδεολογικό βραχίονα αυτού του χώρου, γεγονός που επιταχύνει την ίδια τη διαλυτοποίησή του.

Συνολικά, η σημερινή εικόνα δεν μπορεί να ιδωθεί ως αποτέλεσμα συγκυριακών μετατοπίσεων ή επιμέρους οργανωτικών λαθών, αλλά ως έκφραση μιας βαθύτερης στρατηγικής πορείας που οδήγησε σε σταδιακή αποδιάρθρωση του χώρου. Η επιλογή του ΝΑΡ, αυτή της οργανωτικής αυτάρκειας αντί της μετωπικής συγκρότησης, σε συνδυασμό με τις εσωτερικές διασπάσεις του και τις πολιτικές μετατοπίσεις, διαμόρφωσε ένα πεδίο αυξημένης ρευστότητας και μειωμένης συνοχής.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η σχέση ανάμεσα στην πολιτική επιρροή και την οργανωτική συγκρότηση εμφανίζεται πλέον αντιστραμμένη: η προσπάθεια διατήρησης ταυτότητας και ελέγχου οδήγησε τελικά σε απώλεια εμβέλειας και σε περιορισμό της απεύθυνσης στο ίδιο το φοιτητικό κίνημα.

Τελικά, η πορεία του ΝΑΡ στα πανεπιστήμια δεν αποτελεί απλώς μια ιστορία οργανωτικής συρρίκνωσης ή εκλογικής υποχώρησης. Αποτελεί την έκφραση μιας βαθύτερης στρατηγικής αποτυχίας. Η επιλογή της οργανωτικής περιχαράκωσης απέναντι στη μετωπική συγκρότηση, η αναζήτηση συσχετισμών μέσω διασπάσεων, καθώς και η διαρκής αντιπαράθεση με δυνάμεις του ίδιου του αγωνιστικού χώρου, οδήγησαν τελικά στο αντίθετο αποτέλεσμα από αυτό που διακήρυσσε.

Την ίδια στιγμή, η πραγματικότητα των συλλόγων, των γενικών συνελεύσεων και των φοιτητικών αγώνων δείχνει ότι η ανάγκη για μαζικές, ενωτικές και αγωνιστικές μορφές οργάνωσης παραμένει υπαρκτή. Η εμπειρία των τελευταίων χρόνων επιβεβαιώνει ότι καμία δύναμη δεν μπορεί να αποκτήσει ηγεμονικό ρόλο μέσα από οργανωτικούς ελιγμούς ή μέσα από τη συρρίκνωση του κοινού χώρου δράσης. Η πολιτική επιρροή κατακτιέται μέσα στους αγώνες, στη συλλογική δράση και στην ικανότητα να εμπνέεις και να συσπειρώνεις ευρύτερα τμήματα της νεολαίας.

Αυτό είναι και το πραγματικό συμπέρασμα της περιόδου: όσοι επιχείρησαν να αντικαταστήσουν την πολιτική με την οργανωτική μηχανική, βρέθηκαν τελικά αντιμέτωποι με τα όρια της ίδιας τους της στρατηγικής. Και όσο αποφεύγεται ένας ειλικρινής απολογισμός αυτής της πορείας, τόσο η κρίση θα βαθαίνει.